Zienswijze

Zienswijze insturen

Men kon bezwaren tegen schaliegas formuleren en opsturen in een eigen “zienswijze”.
Eén van onze werkgroepleden heeft een voorbeeld zienswijze opgesteld die gebruikt kon worden.
Tegelijk is deze voorbeeldzienswijze een informatief stuk over de problemen die kunnen ontstaan door de winning van schaliegas.

 

Betreft: Zienswijze op Notitie Reikwijdte en Detailniveau plan MER structuurvisie schaliegas

Juli 2014

Geachte heer, mevrouw,

Wij hebben de Conceptnotitie reikwijdte en detailniveau planMER Structuurvisie schaliegas ontvangen. U stelt eenieder in de gelegenheid hierop een Zienswijze uit te brengen. Ingevolge dit schrijven willen wij ingaan op uw conceptnotitie. Wij verzoeken u onze opmerkingen mee te nemen bij het opstellen van het plan MER.

Nut en noodzaak schaliegas

Voordat er een technisch onderzoek als een plan MER gedaan wordt naar milieueffecten moet er gekeken worden of er wel maatschappelijk draagvlak is voor de winning van schaliegas. Het gaat om een forse industrialisering van lokale gemeenschappen omdat Nederland dichtbevolkt is. Als je de risico´s voor water, bodem en gezondheid afzet tegen de minimale opbrengsten in vergelijking met ons aardgas zijn ons inziens nut en noodzaak voor winning afwezig.

In de cNRD wordt bij nut en noodzaak alleen economisch voordeel meegenomen. Echter, kosten als waardedaling van onroerend goed, onderpanden van banken die minder waard worden, bedrijven die de regio verlaten, schade ten gevolge van onvoorziene calamiteiten als gevolg van de winning, blijven buiten beschouwing.

Uit de Verenigde Staten is bekend, dat consumenten zich verenigen in voedselcoöperaties die rechtstreeks afnemen van boeren waarbij in de ondergrond niet is geboord naar schaliegas. Boeren trekken weg uit gebieden waar is geboord. De Rabobank leent niet meer aan boeren op wiens land is geboord, en dit is mondiaal beleid.

Wij maken ons daarom ongerust over imago- en bedrijfsschade ten gevolge van schaliegaswinning. Wij verzoeken u deze ongerustheid mee te nemen in de nut en noodzaak discussie.

Beter is het daarom ons inziens, het maatschappelijk debat aan te gaan over een toekomstbestendige energiemix. Heel recent heeft de overheid een innovatief fonds ingesteld, om nieuwe vormen van energiewinning te ontwikkelen. Laten we daar vol op inzetten. In het cNRD hebben we niets gelezen over alternatieven als duurzame energie en nieuwe energie als waterstof.

Minister Kamp heeft in juni 2013 beloofd het maatschappelijk debat te faciliteren. Wij zien dat debat met belangstelling tegemoet.
Input vanuit de regio op het concept plan

´In de tweede stap van de beoordeling worden de mogelijke milieueffecten per landschapstype naar de daadwerkelijke deelgebieden vertaald die binnen het plangebied zijn te onderscheiden, zoals de Flevopolder.´
´Voor milieuthema´s waarbij een beoordeling op het niveau van landschapstypen niet goed mogelijk is, vindt in de tweede stap een directe beoordeling op deelgebiedniveau plaats.´ p. 32 cNRD

In het conceptplan worden 2 lijnen gehanteerd: de eerste is een algemene, en als van daaruit te weinig te zeggen is, wordt er lokaal gekeken. Input vanuit de regio is dus heel belangrijk. De input vanuit de regio ontbreekt echter ten enenmale in het concept plan.
Wij willen daarom, dat het plan opnieuw wordt opgesteld, met de daarbij benodigde input vanuit de regio, waarbij ook opnieuw zienswijzen ingediend kunnen worden.

Bovendien verzoeken wij u om meer inspraak van provinciale en regionale bestuursorganen omdat zij de lokale situatie het beste kennen. Wij verzoeken u daartoe om herziening van de Mijnbouwwet.

Voorbeeldwinning

In het plan voor de milieueffectrapportage wordt een zeer summier voorbeeld van winning beschreven vanuit een engels rapport. Een milieueffectrapportage heeft echter ten doel, om de uiterste gevolgen voor het milieu in beeld te brengen. Om eerlijk te kijken naar de milieugevolgen, moet je daarom geen tamme ´base case´ gebruiken. Wij verzoeken om een volledig beeld van een volledige winning in Nederland te schetsen op een realistische manier.

Boren vanaf 1000 meter diepte

´Voor de begrenzing is gekozen omdat de lagen boven de 1000 meter niet voldoende maturiteit (rijpheid) en voldoende druk bezitten om schaliegas te bevatten en onder de 5000 meter het winnen van schaliegas economisch niet rendabel is´ cNRD p. 12

De cNDR stelt een diepte van 1000 m tot 5000 m vast waarbinnen geboord gaat worden. Dit is een winningcriterium. In een plan MER mag je verwachten, dat deze 1000 meter getoetst wordt aan milieueffecten. Dit wekt op zijn minst de schijn van vooringenomenheid. Wij verzoeken u deze 1000 m diepte nader te onderbouwen.

Grondwater

´Binnen alle waterwingebieden is er een absoluut verbod op inrichtingen ten behoeve van delfstoffenwinning (zowel tijdelijk als permanent. (..) Het horizontaal boren in de diepe ondergrond onder waterwingebieden, dus in lagen onder de winbare watervoorraden vanaf een locatie buitten het waterwingebied, wordt niet op voorhand uitgesloten voor verder onderzoek in het plan MER.´ cNRD p. 16
Het horizontaal boren onder grondwaterbeschermingsgebieden (..) wordt niet op voorhand uitgesloten. cNRD p. 18
Het boren onder boringsvrije zones (tbv het beschermen van specifieke watervoerende pakketten) wordt niet op voorhand uitgesloten. cNRD p. 22

Grondwater is een dermate belangrijk goed, dat het absoluut veiliggesteld moet worden. Water is bovendien van zeer groot belang voor de bedrijfsvoering van agrarische bedrijven. Volgens het Rathenau instituut moet er ingevolge recente ervaringen serieus rekening gehouden worden met zorgen over vervuiling van grondwater (Rathenau 2013).

Fracken geschiedt ook met veel water. Welke invloed heeft het watergebruik op de beschikbaarheid van water voor natuur, landbouw en drinkwater?

Aardbevingen

´De vermoedelijke ligging van breukzones worden niet op voorhand uitgesloten´ cNRD p. 22
´Bij seismisch onderzoek naar diepere lagen wordt de resolutie van de seismische informatie geringer. Dat betekent dat exacte dieptes en diktes van lagen hierdoor minder goed te bepalen zijn´ cNRD p. 23

De kennis over aardbevingen in Nederland is volstrekt onvoldoende, zo is gebleken uit de ervaring met de gasvelden in Groningen. Het KNMI stelt de ramingen voor de ernst van aardbevingen in Groningen op, en blijkt er met zijn voorspellingen steeds naast te zitten. Ook zijn er experts vanuit de hele wereld ingevlogen, maar niemand kan iets over toekomstige aardbevingen ten gevolge van gaswinning zeggen.
Nu wil men met die geringe kennis iets gaan zeggen over schaliegaswinning in de diepe ondergrond. Er is kennis van fracken in Nederland, maar niet op deze grote schaal, en ook niet in dit gesteente (TNO 2013).
Wij maken ons bezorgd, dat met deze geringe kennis in een droogmakerij geboord gaat worden, die 4 meter beneden NAP ligt.

Wij verzoeken u daarom, droogmakerijen uit te sluiten van schaliegaswinning.

Gezondheid

De commissie mer heeft een aparte richtlijn opgesteld met betrekking tot de gezondheid van mensen in milieueffectrapportages. Ze stelt, dat bijv. de normen voor luchtvervuiling deels economisch gemotiveerd zijn, en dat er al aanzienlijke gezondheidsschade ontstaat, als men zich houdt aan de bestaande normen. In de EU-richtlijn 2001/42/EG voor m.e.r. op strategisch niveau, is gezondheid expliciet benoemd als milieueffect voor plan-MER. Wij verzoeken u dan ook gekwantificeerd in te gaan op gezondheidsrisico´s voor omwonenden en werkenden als gevolg van vervuiling van lucht, bodem en hinder.

De praktijk uit de Verenigde staten laat zien dat emissies zeer hoog kunnen zijn en een negatief effect op de volksgezondheid kunnen hebben, met name gezondheidsschade bij omwonenden.
Wat zijn daarnaast de effecten van toenemend verkeer op de verkeersveiligheid en veiligheid in de woonomgeving.

Ook verzoeken wij u om in relatie tot de gezondheid van mensen in te gaan op calamiteiten als het lekken van afvalwater, radioactief water dat in het milieu terecht komt, methaan dat toch vrijkomt, een droogmakerij die volstroomt als gevolg van onvoorziene aardbevingen, chemicaliën die in het milieu terecht komen en waar mensen mee in aanraking komen.

Ook vragen wij u de gezondheidseffecten te betrekken bij de nut en noodzaakdiscussie over winning schaliegas.

Overlast

We verzoeken u de gevolgen voor bewoners en werknemers in termen van overlast te onderzoeken. Hiernaar is voor de Nederlandse situatie nog geen onderzoek naar gedaan (Rathenau).

Afvalbeheer

Wat is de wijze van verwerking van afvalwater van schaliegaswinning en alternatieve opties daarvoor, inclusief de kosten. Hoe wordt omgegaan met radio-actieve stoffen in het afvalwater?
Hoe worden na beëindiging van de productie het grote aantal verlaten boorputten gemonitord op eventuele lekkages en wat zijn de kosten hiervan? En onder wiens verantwoording valt dit?

Cumulatie

Bij de beoordeling van alle milieueffecten dient ook rekening gehouden worden met cumulatieve effecten: er moet rekening gehouden worden met het al bestaande verontreinigingniveau in de omgeving en de verergering daarvan door schaliegasboringen en daarmee samenhangende activiteiten. Het achtergrondniveau van luchtverontreiniging is in delen van Nederland al zeer hoog.

Tussen proefboringen en winning moet keuzemoment zijn

Zoals het er nu uitziet, besteedt het kabinet het besluit om schaliegas te gaan winnen, uit aan het exploiterend gasbedrijf. Wij verzoeken om een onafhankelijk bedrijf dat de proefboringen gaat uitvoeren, en een herziening van de besluitvormingsprocedure, zodat tussen de proefboring en de winning politieke keuzeruimte komt.

Wij danken u voor het meewegen van onze argumenten.

Met vriendelijke groet,