Informatie

Schaliegas in vogelvlucht

Vooraf

De gemeente Noordoostpolder heeft geen specifieke deskundigheid op het gebied van schaliegaswinning. Dit geldt zowel voor de technische als de procedurele kant. Toch heeft ze, op basis van de best beschikbare informatie en op verzoek van de dorpsbelangen binnen onze gemeente, getracht een globaal beeld te geven van wat schaliegas is en wat er procedureel op ons af komt. Dit om haar bevolking van informatie te voorzien.

Met dit zelfde doel heeft de gemeente een informatieavond gehouden op 15 april 2014.

Op deze bijeenkomst werd onder andere gesproken door professor dr. Rien Herber en Burgemeester van Loppersum Albert Rodenboog. Beide voordrachten zijn te vinden op de gemeentelijke website.

Algemeen

Schaliegas is aardgas dat opgesloten zit in leisteen-achtige aardlagen, ook wel schalielagen genoemd, en dat alleen uit dit gesteente kan treden via scheuren (fracs), die kunstmatig in dat gesteente aangebracht worden.

Proefboring, productieboring, aantal boorlocaties in de Noordoostpolder

Schaliegas is aardgas en aardgas is een delfstof in de zin van de Mijnbouwwet.

Dat betekent dat voor de opsporing en winning van schaliegas een opsporings- respectievelijk winningsvergunning van de minister van Economische zaken vereist is.

Een opsporingsvergunning geeft een onderneming het alleenrecht om binnen een bepaald gebied en binnen een bepaalde periode tot opsporing over te gaan en daartoe één of meer proefboringen uit te voeren. Een proefboring is een boring waarbij wordt gekeken of het gas daadwerkelijk daar zit waar men vermoedt dat het zit en (economisch) winbaar is. Een winningsvergunning verleent het alleenrecht om in een bepaald gebied te winnen (door middel van productieboringen).

Een proefboring verschilt qua methode en techniek niet van een productieboring. Ook bij een proefboring wordt er een put geboord en gefract. Cuadrilla heeft van het Rijk een opsporingsvergunning gekregen (zie kaart hieronder) en zal in Noordoostpolder een proefboring willen uitvoeren. De beoogde locaties voor de proefboringen zijn gelegen nabij Marknesse en Luttelgeest. Cuadrilla kiest één van deze twee locaties voor het doen van een proefboring. Als de proefboring succesvol is en aan Cuadrilla een winningsvergunning wordt verleend, zal de winning zich echter uitstrekken over heel Noordoostpolder.

kaart nopVoor het boren naar schaliegas worden er boorlocaties aangelegd. Een boorlocatie bestaat uit 1,5 hectare geasfalteerd terrein met een hek eromheen (zie ook figuur 1). Bij de proefboring gaat het om één locatie. Maar bij de daadwerkelijke winning zal het gaan om 10 tot 40 boorlocaties, verspreid over de hele Noordoostpolder. Op deze boorlocaties komen tanks voor water, silo’s voor zand, generatoren voor het aandrijven van de apparatuur, voertuigen en containers die dienst doen als werkplaats, kleedruimte en kantoor. Zolang er geboord wordt zal er gedurende een periode van 6 weken een boortoren van (afhankelijk van beschikbaarheid) 30- ruim 50 meter hoog op de boorlocatie staan. In het geval dat er schaliegas gewonnen gaat worden, kan het aantal boorlocaties dat nodig in de Noordoostpolder oplopen. Dit heeft enerzijds te maken met het gegeven dat elke boorput na ongeveer 7 jaar (bron: prof.dr. Rien Herber;

Cuadrilla gaat uit van een productieperiode van 15 jaar) is uitgeput en anderzijds dat ongeveer 20% van de boringen mislukken. Cuadrilla heeft het over een bereik per boorlocatie van 2 tot 4 kilometer, wat neerkomt op 10 tot 40 boorlocaties verspreid over de Noordoostpolder.

Per boorlocatie worden (volgens Cuadrilla) 8 tot 10 putten geboord. Tijdens de levensduur van ca. 7 jaar dient 3 keer gefrackt te worden. (bron: prof.dr. Rien Herber; Cuadrilla gaat uit van 2 keer fracken)

Visualisaties boorlocatie (bovengronds, ondergronds)

boorlocatie

Figuur 1: impressie van boorlocatie in landschap(proefboorlocatie in Engeland; (bron Cuadrilla).

well

Figuur 2: multi-well pad: 1 boorlocatie met meerdere verticale putten met ieder meerdere horizontale boorgangen
(animatie van een winningslocatie).

Winningstechniek: fracken

Fracken is een methode om het gas vrij te maken door het gesteente waar het gas in zit lokaal open te scheuren (fracturing) door er onder hoge druk (>400 bar) water in te pompen. Hieraan wordt zand toegevoegd, Het zand gaat tussen de scheuren zitten en houdt deze open met het doel om het gas een vrije doorgang naar de boorput te verlenen. Daarnaast worden chemicaliën toegevoegd, onder andere om te voorkomen dat de boring door microben wordt aangetast en om te bewerkstelligen dat de scheuren niet dichtslibben.

schaliegas_illustratie

Figuur 3: Fracken van een schalielaag.

Cijfers

Vloeistof (bron: presentatie prof.dr. Rien Herber)

• 15.000 – 20.000 m3 vloeistof per frac-job (volgens Cuadrilla gemiddeld 10.000 m3)

• Samenstelling: 99.5% water/zand; 0.5% chemicaliën

Gebruikte chemicaliën (bron: deels Cuadrilla; deels presentatie prof.dr. Rien Herber)

Volgens de site van Cuadrilla zijn dit Glutaaraldehyde en polyacrylamide.
Niet hergebruikte vloeistof wordt afgevoerd naar een afvalverwerker met een vergunning om dit soort afvalstromen te verwerken. Een dergelijke afvalverwerker bevindt zich in Delfzijl.

Transport aanleg (bron Cuadrilla)

De aanleg van de boorlocatie duurt ongeveer 8 weken met overdag (ma t/m vrij) aanvoer van bouwmaterialen. Voor op- en afbouw van de proefboorlocatie zullen in totaal ongeveer 560 transportbewegingen gedurende 8 weken plaatshebben, gemiddeld 14 per dag.

Transport vloeistof (bron Cuadrilla)

Gedurende de periode dat er wordt gefract (6-8 weken), zullen per dag zo’n 40 vrachtwagenbewegingen plaatsvinden. Het transport gebeurt normaal gesproken overdag en doordeweeks. Dat betekent dat er gedurende de fracperiode maximaal 1.600 vrachtwagenbewegingen zullen zijn, namelijk 40 x 5 dagen x 8 weken. Bij aanvoer van water via een pijpleiding kan het aantal vrachtwagenbewegingen drastisch worden teruggebracht. Voor de Noordoostpolder is nog niet bepaald op welke wijze de wateraanvoer zal plaatsvinden (per as of leiding).

Hoogte boortoren, aantal boorputten (bron Cuadrilla)

Afhankelijk van de beschikbaarheid kan een boorinstallatie in hoogte variëren van 30 tot ruim 50 meter. De periode dat wordt geboord, bedraagt 6 weken. Daarna wordt de boorinstallatie weer afgebroken.

Wanneer er sprake is van daadwerkelijk winning van schaliegas, zullen er vanaf elke boorlocatie meerdere verticale boringen plaatsvinden (zie figuur 2, multi-well pad). Vanuit deze verticale putten worden dan weer horizontale gangen geboord met ieder meerdere horizontale boorgangen.

Structuurvisie

De minister heeft besloten om specifiek voor schaliegas een structuurvisie op te stellen.

De structuurvisie heeft als doel de meest geschikte locaties voor de opsporing en winning van schaliegas in kaart te brengen. Het gaat dan om locaties waar de eventuele winning van schaliegas het meest kansrijk is en waar de gevolgen voor natuur, mens en milieu het beste kunnen worden geborgd. Door vooraf op basis van een uitvoerige studie in kaart te brengen welke locaties op nationaal niveau potentieel geschikt zijn, kan de Rijksoverheid in de toekomst meer sturing geven aan de keuze voor locaties waar opsporing en winning van schaliegas plaats mogen vinden.

De structuurvisie zal betrekking hebben op de ondergrond en de bovengrond.

MER

Om tot een structuurvisie te komen zal eerst een plan Mer worden opgesteld dat de milieugevolgen in kaart brengt voor alle gebieden waar potentieel schaliegas aanwezig is. Hierin worden ook landschap, veiligheid en natuur meegenomen. Het plan Mer vormt belangrijke input voor het opstellen van een structuurvisie. Om te bepalen welke milieugevolgen dienen te worden onderzocht wordt een nota Reikwijdte en Detailniveau opgesteld. De Nota bevat een programma van eisen waaraan de op te stellen MER dient te voldoen (waar dient het MER antwoord op te geven).

Vervolgstappen 2014-2015 [2]

Het concept van de Nota reikwijdte & detailniveau (is programma van eisen voor de MER) ligt 6 weken voor een ieder ter inzage vanaf 28 mei. In deze periode kunnen er zienswijzen worden ingediend tot 9 juli 2014. De minister neemt die zienswijzen mee in zijn afweging en de definitieve nota zal daarop worden vastgesteld na de zomer.

De Nota reikwijdte & detailniveau is te downloaden via http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ez/nieuws/2014/05/28/inspraak-op-concept-opzet-milieuonderzoek-schaliegas.html.

De Structuurvisie zal begin 2015 in ontwerp voor een ieder ter inzage liggen. [2]

Definitieve vaststelling van de Structuurvisie zal in het tweede kwartaal 2015 gaan plaatsvinden. Tegen de vaststelling bestaat voor lagere overheden geen mogelijkheid om bezwaar en beroep in te dienen. [2]

Cuadrila kan vervolgens een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de proefboring indienen

De gemeente is bevoegd gezag voor wat betreft de omgevingsvergunning in de opsporingsfase[1]. Besluitvorming vindt plaats op basis van objectieve normen (basis onder andere: milieuwetgeving, Woningwet en Wet Ruimtelijke ordening) en volgens wettelijk vastgelegde procedures.

Als op dit moment een aanvraag voor een omgevingsvergunning zou worden gedaan zou de vergunning worden geweigerd omdat deze strijdig is met het geldende bestemmingsplan Landelijk Gebied 2004.

De minister kan daarop de kamer voorstellen schaliegaswinning in Noordoostpolder onder de rijkscoördinatie te brengen. Hij kan dan een inpassingsplan (een rijksbestemmingsplan) in procedure brengen, die dan het ruimtelijk toetsingskader gaat vormen voor aanvragen om vergunning.

Uiteindelijk ligt het dus niet in het vermogen van de gemeente om winning tegen te houden. Maar als ze niet meewerkt, gaat de procedure wel langer duren.

Als op basis van de proefboring blijkt dat het economisch uit kan om te gaan delven, dan is een winningsvergunning nodig. De vergunningen hiertoe worden verleend door de minister. De gemeente wordt wel in de gelegenheid gesteld om een verklaring van geen bedenkingen te geven bij afwijking van het bestemmingsplan en om advies uit te brengen in het kader van de omgevingsvergunning.schema

 

Figuur 4: procedure MER/Structuurvisie Schaliegas (bron: brief aan Tweede kamer van ministerie van economische zaken, 25 april 2014).

[1] Dit is het inzicht op dit moment. Diverse wetgeving wordt op dit moment aangepast, zoals bijvoorbeeld de Mijnbouwwet en de Omgevingswet. Procedures en bevoegdheden kunnen dan ook nog wijzigen.
[2] Inmiddels is besluitvorming uitgesteld tot begin 2016.